Omer Blog

Basit olarak, bir taşıt aracını kullanabilmek için, aracı kullanacak kişinin, öncelikle, iki temel öğeyi yönetmesi zorunludur. Bu temel öğelerden birincisi taşıtın hareket ettirilip durdurulması, ikincisi ise dondürülüp yönlendirilmesi konularını kapsar. Buna göre, kullanıcı, taşıtı istediği zaman hareket ettirebilip, durdurabilmesinin yanı sıra, belirli bir yöne döndürebilmeli ve belirli bir yönde götürebilmelidir.

Gemileri yönlendirmede kullanılan ana yöntem, geminin kıçına bordasal doğrultulu bir kuvvet uygulandığında, bu kuvvet kıçı sancağa ya da iskeleye doğru itince, başın öbür tarafa doğru dönmesi eğiliminden yararlanmayı içerir. Kıça uygulanacak bordasal kuvvet, dümen aygıtıyla elde edilir.
Gemide dümen yelpazesinin boyutları belirli ve değişmez olduğundan, yelpaze alanı çoğaltılamayacağına göre, dümen kuvvetini büyütebilmek için, gemi kullanıcının
1) Dümen açısını çoğaltması
2) Dümen yelpazesine gelen su akım hızını çoğaltması gerekir.
Gemi kullanıcı, gemi üzerinde istediği etkiyi yaratacak yeterli büyüklükteki dümen kuvvetini, bu iki yolla elde edebilir.

Rota Değişimi Sırasında Dümen Etkileri
Su içinde ileri hareket eden bir gemide, dümen basıldığında, yelpazenin başkıç çizgisiyle bir açı yapması sonucu ortaya çıkan dümen kuvveti, gemi üzerinde:

1) Bordasal dışa kayma,
2) Savrulma,
3) Dönme,
4) Hız azaltma,
5) Bayılma,

Sabit bir dümen açısıyla yapılan bir dönme sırasında, tekne, dümen yelpazesi tarafından doğurulan «döndürme momenti» etkisiyle savrularak, su akım çizgilerine göre eğilir. Bunun üzerine, su akım çizgilerine göre eğilen teknenin dış bordasında da bir kuvvet oluşur. İleri yolalırken dümen basıldığında oluşan dümen kuvvetinin, gemiyi ağırlık merkezinden etkilemesi sonucu ortaya çıkan bu kuvvetin etkisine bordasal dışa kayma denir. Ve bu kuvvet, geminin eğilmesine karşı koyan bir «düzeltme momenti» ortaya çıkartır.

Sonunda, düzeltme momenti, döndürme momentine eşit oluncaya kadar savrulan gemi, karşılıklı momentlerin birbirlerini dengelemesiyle, ulaştığı sabit bir savrulma değeriyle dönmesini sürdürür. Bir başka deyişle savrulma bordasal olarak dışa kayma, üzerindeki ileri hareketi sürdürme ve dönme hareketlerinin tümünü bir arada yapmaya çalışan tekne ile su arasındaki hidrodinamik etkileşimin sonucudur.
Gemi savrulduğu zaman, dümeni basılmadan önce çakışık bulunduğu rotaya göre eğilen omurga, ağırlık merkezinin İzlemek istediği gerçek hareket yönüne göre de eğilmiş olur. Yalnız, omurgası gerçek hareket yönüne göre eğilmiş olan gemi, bu sırada ileri hareketini de sürdürmek ister. İşte tüm bu etkileşim sonucu geminin dönme hareketi meydana gelmiş olur.
Genel olarak suda durmaktayken kıçına bordasal bir kuvvet uygulanan, biraz kıçlı ya da düz omurga durumundaki gemilerde, savrulma noktası (pivot noktası), gemi boyunun yüzde 35-40′ı kadar başbodoslamanın kıç tarafında ortaya çıkar; gemi ileri hareket ettiğinde buradan biraz daha başa kayan savrulma noktası, hız çoğaldıkça pruvaya doğru yer değiştirir; normal yolalma hızlarında, savrulma noktasının yeri, çoğunlukla, gemi boyunun yüzde 20-30′u kadar başbodoslamanın gerisindedir.

Yazının devamında aşağıdaki konulardan bahsedilecektir:
-Pivot noktası
-Dar kanalda dönüş yapılırken dikkate alınması gerekn hususlar
-Dönüş planı yapma
-Dar kanalda dönüş sırasında sığ-su etkisi
-Dar kanalda dönüş sırasında torna etkisi

Yazının ikinci bölümünü okumak için burayı tıklayınız.

Etiketler: bayılma, denizcilik, savrulma, turning circle, dar sular kanal, pivot point,